Immunoterapia w leczeniu nowotworów układu pokarmowego — prostym językiem, krok po kroku

Czym jest immunoterapia i dlaczego ma znaczenie w onkologii

Immunoterapia to metoda leczenia nowotworów polegająca na modulowaniu pracy układu odpornościowego w taki sposób, aby umożliwić mu rozpoznawanie i reagowanie na komórki nowotworowe. W warunkach fizjologicznych układ immunologiczny potrafi eliminować komórki nieprawidłowe, jednak nowotwory wykształcają mechanizmy pozwalające im unikać odpowiedzi immunologicznej.

Immunoterapia to leczenie nowotworów wykorzystujące mechanizmy układu odpornościowego, którego celem jest zniesienie blokad uniemożliwiających rozpoznanie komórek nowotworowych.
 

Jak nowotwór „ukrywa się” przed układem odpornościowym

Komórki nowotworowe mogą:

• hamować aktywność limfocytów T,
• wykorzystywać tzw. punkty kontroli immunologicznej (immune checkpoints),
• wysyłać sygnały „wyciszające” odpowiedź immunologiczną,
• modyfikować mikrośrodowisko guza w sposób niekorzystny dla reakcji odpornościowej.

Na czym polega immunoterapia, wyjaśnienie krok po kroku

Immunoterapia polega na blokowaniu mechanizmów hamujących odpowiedź immunologiczną, dzięki czemu limfocyty T mogą ponownie rozpoznać i atakować komórki nowotworowe.

Najważniejsze etapy działania:

1. Zniesienie sygnałów hamujących odpowiedź immunologiczną.
2. Aktywacja limfocytów T w mikrośrodowisku guza.
3. Rozpoznanie antygenów nowotworowych.
4. Odpowiedź immunologiczna skierowana przeciwko komórkom nowotworowym.

Czy immunoterapia działa bezpośrednio na guz?
Nie. Jej działanie polega na wpływie na układ odpornościowy, a nie bezpośrednim niszczeniu komórek nowotworowych.
 

Immunoterapia w nowotworach układu pokarmowego

Immunoterapia znalazła zastosowanie w leczeniu wybranych nowotworów przewodu pokarmowego, jednak tylko u pacjentów spełniających określone kryteria biologiczne i kliniczne.

Nowotwory układu pokarmowego analizowane pod kątem immunoterapii obejmują:

• raka jelita grubego,
• raka odbytnicy,
• raka żołądka,
• raka przełyku,
• nowotwory wątroby i dróg żółciowych (w określonych sytuacjach klinicznych).

Nie jest to metoda uniwersalna i nie każdy pacjent kwalifikuje się do takiego leczenia.
 

Dlaczego immunoterapia działa tylko u części pacjentów

Skuteczność immunoterapii zależy od:

• immunogenności guza,
• obecności antygenów nowotworowych,
• stopnia nacieku immunologicznego,
• mechanizmów oporności immunologicznej.

Nowotwory o niskiej immunogenności mogą nie wywoływać wystarczającej odpowiedzi układu odpornościowego, nawet po zniesieniu punktów kontrolnych.
 

Immunoterapia a inne metody leczenia

Immunoterapia może być stosowana:

• jako leczenie samodzielne,
• w skojarzeniu z chemioterapią,
• po nieskuteczności wcześniejszych linii leczenia,
• w ramach ściśle określonych schematów terapeutycznych.

Czy immunoterapia zastępuje inne metody leczenia nowotworów?
Nie. Jest jedną z dostępnych metod leczenia systemowego, dobieraną indywidualnie.
 

Możliwe działania niepożądane immunoterapii

Ponieważ immunoterapia wpływa na układ odpornościowy, może prowadzić do reakcji autoimmunologicznych.

Najczęściej obserwowane działania niepożądane obejmują:

• zapalenie jelit,
• zapalenie tarczycy i inne zaburzenia hormonalne,
• zmiany skórne,
• zapalenie wątroby,
• zmęczenie i objawy ogólne.

Objawy te wymagają stałego monitorowania i kontroli lekarskiej.
 

Znaczenie zespołu wielodyscyplinarnego

Decyzje dotyczące immunoterapii podejmowane są przez zespół specjalistów, który może obejmować:

• onkologa klinicznego,
• patomorfologa,
• radiologa,
• chirurga,
• gastroenterologa.

Takie podejście pozwala na kompleksową ocenę sytuacji klinicznej pacjenta.
 

Kiedy warto porozmawiać z lekarzem o immunoterapii

Rozmowa ze specjalistą jest zasadna, gdy:

• rozpoznano nowotwór układu pokarmowego,
• dostępne są wyniki badań molekularnych guza,
• choroba ma charakter zaawansowany lub nawrotowy,
• rozważane są różne metody leczenia systemowego.

Każda decyzja terapeutyczna powinna być indywidualna i oparta na aktualnej wiedzy medycznej.
 

Kto zajmuje się leczeniem nowotworów układu pokarmowego w Onkolmed

Leczenie nowotworów układu pokarmowego wymaga współpracy specjalistów z różnych dziedzin. W Poradni Nowotworów Układu Pokarmowego Onkolmed konsultacje prowadzą lekarze zajmujący się diagnostyką i leczeniem tych nowotworów w ramach swoich specjalizacji.

W poradni przyjmują m.in. (zgodnie z informacjami opublikowanymi na stronie placówki):

• Dr n. med. Michał Skalski — chirurgia ogólna, chirurgia onkologiczna

• Lek. med. Dawid Prószyński — onkologia kliniczna

• Prof. dr hab. n. med. Andrzej Rutkowski — chirurgia onkologiczna

• Dr n. med. Ewa Anna Kosakowska — chemioterapia nowotworów, onkologia kliniczna, psychoonkologia

• Dr n. med. Rafał Sopyło — chirurgia onkologiczna, proktologia.

Zakres konsultacji poszczególnych lekarzy oraz aktualna lista specjalistów dostępne są na stronie placówki. Informacje te mają charakter organizacyjny i nie stanowią rekomendacji konkretnego postępowania medycznego.

Źródła

1. André T. et al., Pembrolizumab in Microsatellite-Instability–High Advanced Colorectal Cancer (KEYNOTE-177). NEJM.

2. CheckMate-649 trial publications — pierwszorzędowe dane dotyczące nivolumabu + chemioterapia w raku żołądka/GEJ.

3. Finn RS. et al., IMbrave150 — Atezolizumab + Bevacizumab w zaawansowanym HCC. NEJM / JCO.

4. KEYNOTE-590 oraz przeglądy dotyczące immunoterapii w raku przełyku.

5. NCCN i ESMO — wytyczne dotyczące badań biomarkerów (MSI/MMR/PD-L1) i zasad kwalifikacji do immunoterapii.

6. FDA — zatwierdzenie pembrolizumabu dla guzów TMB-H (KEYNOTE-158).

7. Przeglądy o ograniczonej skuteczności immunoterapii w raku trzustki i MSS CRC oraz badania nad kombinacjami terapeutycznymi.

8. Materiały Onkolmed: opis immunoterapii, Poradnia Nowotworów Układu Pokarmowego, lista badań i opisy badań histopatologicznych / genetycznych dostępnych w Onkolmed.