Płodne perspektywy: zachowanie płodności i ciąża po leczeniu raka piersi

Artykuł omawia możliwości zachowania płodności oraz bezpieczeństwo ciąży po leczeniu raka piersi, w tym wpływ chemioterapii, radioterapii i terapii hormonalnej na jajniki, metody ochrony płodności (krioprezerwacja oocytów, zarodków i tkanki jajnikowej, farmakologiczne zabezpieczenie GnRH), a także wyniki badania klinicznego POSITIVE dotyczącego przerwania terapii hormonalnej w celu starań o ciążę.

Dlaczego planowanie ciąży jest ważne?

Planowanie ciąży po leczeniu raka piersi, przy odpowiednim wsparciu medycznym, pozwala podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia reprodukcyjnego, z uwzględnieniem bezpieczeństwa matki i dziecka.

Skutki leczenia raka piersi na płodność

Chemioterapia

Chemioterapia oddziałuje na komórki szybko dzielące się, co może prowadzić do uszkodzenia pęcherzyków jajnikowych i obniżenia rezerwy jajnikowej. U kobiet poniżej 35. roku życia odsetek trwałej niewydolności jajników wynosi około 20 do 30%, a po 40. roku życia ryzyko wzrasta do ponad 50%.

Radioterapia

Napromienianie okolicy miednicy może prowadzić do trwałych zmian w funkcjonowaniu jajników, skutkujących wcześniejszą menopauzą i ograniczeniem możliwości naturalnego poczęcia.

Terapia hormonalna

Stosowanie antyestrogenów (np. tamoksyfenu) oraz inhibitorów aromatazy jest zwykle zalecane przez 5 do 10 lat po leczeniu chirurgicznym i może odraczać plany reprodukcyjne. Wyniki badania POSITIVE wskazują, że czasowe przerwanie leczenia hormonalnego w celu starań o ciążę nie pogorszyło krótkoterminowo rokowania u obserwowanej grupy pacjentek.

Metody zachowania płodności przed leczeniem

Krioprezerwacja oocytów i zarodków

Jedna z częściej stosowanych metod: pobranie i zamrożenie dojrzałych oocytów lub zarodków po stymulacji hormonalnej. ASCO zaleca informowanie o tej metodzie odpowiednich pacjentek przed rozpoczęciem chemioterapii.

Krioprezerwacja tkanki jajnikowej

Opcja rozważana u pacjentek, które nie mogą przejść stymulacji hormonalnej, na przykład przy pilnej konieczności rozpoczęcia leczenia. Fragmenty tkanki jajnikowej są przechowywane i mogą być przeszczepione po zakończeniu leczenia.

Farmakologiczne metody ochrony jajników (agoniści GnRH)

Podawanie analogów gonadoliberyny (np. gosereliny) podczas chemioterapii wiąże się, według części badań, ze wzrostem odsetka powrotu regularnych cykli miesiączkowych oraz poprawą parametrów rezerwy jajnikowej u kobiet przed menopauzą.

Ciąża po leczeniu raka piersi

Bezpieczeństwo ciąży

Metaanalizy wskazują, że ciąża po leczeniu raka piersi nie zwiększa ryzyka nawrotu choroby, również w przypadku nowotworów z dodatnimi receptorami hormonalnymi. Dane z badania POSITIVE sugerują, że przerwanie terapii hormonalnej w celu starań o ciążę nie prowadziło do istotnego pogorszenia rokowania w okresie obserwacji objętym badaniem.

Wyniki badania POSITIVE

W prospektywnym badaniu opublikowanym w New England Journal of Medicine (Partridge i in., 2023) wzięło udział 517 pacjentek, które czasowo przerwały terapię hormonalną w okresie starań o ciążę. W okresie obserwacji odsetek nawrotów nie różnił się istotnie od grupy porównawczej.

Diagnostyka rezerwy jajnikowej

• Oznaczenie AMH (hormon anty-Müllerowski): biomarker liczby pęcherzyków pierwotnych, pomocny w ocenie rezerwy jajnikowej przed i po leczeniu.
• AFC (antral follicle count): liczenie pęcherzyków w ultrasonografii przezpochwowej, uzupełniające badanie AMH.

Konsultacje i diagnostyka w Onkolmed

W Onkolmed Lecznica Onkologiczna w Warszawie dostępne są konsultacje i diagnostyka związana z płodnością w kontekście leczenia onkologicznego:

• Specjaliści: onkolog, ginekolog onkologiczny, endokrynolog, chemioterapeuta, radioterapeuta.
• Diagnostyka: oznaczenia AMH, AFC, USG przezpochwowe, konsultacje genetyczne i onko-ginekologiczne.
• Zachowanie płodności: konsultacje dotyczące dostępnych metod (krioprezerwacja oocytów, zarodków i tkanki jajnikowej, stymulacja hormonalna, analogi GnRH), realizowane samodzielnie lub we współpracy z ośrodkami leczenia niepłodności.
• Wsparcie po leczeniu: planowanie bezpiecznego powrotu do starań o ciążę, w porozumieniu z oddziałem perinatologii.

Rejestracja

Konsultacje dotyczące zachowania płodności w kontekście leczenia onkologicznego odbywają się po wcześniejszej rejestracji telefonicznej pod numerem: +48 22 290 23 37.

Źródła

• ASCO Guideline: Fertility Preservation in People With Cancer, aktualizacja z 19 marca 2025.
• ESMO Clinical Practice Guideline: Fertility Preservation and Post-treatment Pregnancies, 2021.
• Partridge AH i in.: Interrupting Endocrine Therapy to Attempt Pregnancy after Breast Cancer, New England Journal of Medicine, 2023;388(18):1645–1656.
• Lambertini M i in.: GnRH agonists for ovarian protection during chemotherapy, JAMA Oncology, 2018.
• Lambertini M i in.: Prediction of Successful Ovarian Protection Using GnRH Agonists, Frontiers in Oncology, 2020;10:863.
• Wang J i in.: metaanaliza dotycząca ciąży po raku piersi z dodatnimi receptorami hormonalnymi, ScienceDirect, 2023.
• ESMO Open: How I perform fertility preservation in breast cancer patients, 2021.
• Dana-Farber News: informacje o badaniu POSITIVE, 2023.