Przepuklina kręgosłupa - czy operacja jest zawsze konieczna?

Przepuklina kręgosłupa nie zawsze wymaga operacji. W wielu przypadkach leczenie rozpoczyna się od metod zachowawczych, takich jak farmakoterapia, fizjoterapia i odpowiednio dobrane ćwiczenia. Leczenie operacyjne rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy dolegliwości nie ustępują pomimo leczenia lub pojawiają się narastające objawy neurologiczne.

Silny ból pleców, który utrudnia codzienne funkcjonowanie i promieniuje do kończyn, często budzi lęk przed poważną diagnozą. Jedną z najczęstszych przyczyn takich dolegliwości jest przepuklina kręgosłupa, która wielu pacjentom kojarzy się wyłącznie z koniecznością przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego. Strach przed operacją sprawia, że chorzy zwlekają z wizytą u specjalisty, co może pogorszyć ich stan zdrowia.

W naszej Klinice Onkolmed na warszawskim Ursynowie stawiamy na rzetelną diagnostykę i nowoczesne metody leczenia, które w większości przypadków pozwalają uniknąć interwencji chirurga.

Pacjenci z chorobami kręgosłupa oraz objawami wymagającymi oceny neurochirurgicznej mogą skorzystać z konsultacji specjalistycznej w Onkolmed.

Czym dokładnie jest przepuklina kręgosłupa i jak powstaje?

Kręgosłup składa się z kręgów oraz oddzielających je krążków międzykręgowych, zwanych potocznie dyskami. Pełnią one funkcję amortyzatorów, które pozwalają na swobodne poruszanie się i chronią strukturę kostną.

Przepuklina kręgosłupa to stan, w którym wewnętrzna, galaretowata część dysku wysuwa się poza swoje naturalne granice. Dzieje się tak na skutek pęknięcia lub osłabienia pierścienia włóknistego, który otacza jądro miażdżyste.

Wysunięta zawartość dysku może uciskać pobliskie korzenie nerwowe lub sam rdzeń kręgowy. Prowadzi to do powstania stanu zapalnego oraz charakterystycznych objawów bólowych. Proces ten często wynika z naturalnego starzenia się organizmu i postępujących zmian zwyrodnieniowych. Może być jednak przyspieszony przez brak aktywności fizycznej, nadwagę lub wielogodzinną pracę w pozycji siedzącej.

Problemy z krążkami międzykręgowymi są również związane z dyskopatią. Więcej o jej przyczynach, objawach oraz dostępnych sposobach postępowania przeczytasz w artykule: Dyskopatia - przyczyny, objawy, leczenie.

Najczęstsze przyczyny uszkodzenia krążka międzykręgowego

Istnieje szereg czynników, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia problemów z kręgosłupem.

Często jest to wynik długotrwałych przeciążeń, między innymi związanych z nieprawidłową techniką podnoszenia ciężkich przedmiotów. Także palenie tytoniu może niekorzystnie wpływać na stan krążków międzykręgowych. U części pacjentów pojawienie się dolegliwości związane jest natomiast z nagłym, gwałtownym ruchem lub urazem.

Do czynników, które mogą sprzyjać problemom z krążkami międzykręgowymi, należą między innymi:

• długotrwałe przeciążenia kręgosłupa,
• nieprawidłowa technika podnoszenia ciężkich przedmiotów,
• nadmierna masa ciała,
• wielogodzinna praca w pozycji siedzącej,
• niewystarczająca aktywność fizyczna,
• palenie tytoniu,
• urazy i gwałtowne ruchy,
• zmiany zwyrodnieniowe związane z wiekiem.

Jakie objawy może dawać przepuklina kręgosłupa?

Najbardziej typowym sygnałem jest ból, który może nasilać się przy określonych ruchach, pochylaniu, kaszlu lub wysiłku.

W zależności od tego, na jakim odcinku powstała przepuklina krążka międzykręgowego, dolegliwości mogą dotyczyć między innymi dolnej części pleców albo szyi.

Bardzo często ból promieniuje wzdłuż przebiegu podrażnionego lub uciskanego nerwu. Przy przepuklinie lędźwiowej może prowadzić do objawów rwy kulszowej, natomiast zmiany w odcinku szyjnym mogą powodować dolegliwości promieniujące do kończyny górnej.

Pacjenci opisują niekiedy takie dolegliwości jako przeszywający „prąd” biegnący wzdłuż kończyny.

Przepuklina kręgosłupa lędźwiowego - objawy

Przepuklina kręgosłupa lędźwiowego może powodować ból w dolnej części pleców, który promieniuje do pośladka, uda, podudzia lub stopy.

Dolegliwości mogą mieć różne nasilenie. U jednych pacjentów dominuje ból kręgosłupa, u innych większym problemem staje się ból promieniujący do kończyny.

Więcej o możliwych przyczynach bólu w dolnej części pleców przeczytasz w artykule: Ból kręgosłupa lędźwiowego - przyczyny i leczenie.

Drętwienie, mrowienie i osłabienie kończyn

Poza bólem mogą pojawić się również inne symptomy o podłożu neurologicznym. Należą do nich:

• mrowienie,
• drętwienie kończyn,
• zaburzenia czucia,
• uczucie „przebiegania prądu”,
• osłabienie siły mięśniowej.

Niektórzy chorzy zauważają na przykład, że trudniej jest im stanąć na pięcie lub wspiąć się na palce.

Takich objawów nie należy jednak automatycznie przypisywać przepuklinie kręgosłupa, ponieważ mogą mieć również inne przyczyny neurologiczne.

Więcej o drętwieniu i mrowieniu przeczytasz w artykule: Drętwienie, mrowienie, uczucie kłucia lub „przebiegania prądu” - co oznaczają te objawy i kiedy zgłosić się do lekarza?.

Jak diagnozuje się przepuklinę kręgosłupa?

Diagnostyka powinna rozpocząć się od wywiadu oraz badania lekarskiego. W przypadku podejrzenia ucisku struktur nerwowych lekarz może ocenić między innymi:

• siłę mięśniową,
• czucie,
• odruchy,
• charakter i lokalizację bólu,
• obecność objawów promieniujących do kończyn.

Badania obrazowe dobiera się do obrazu klinicznego i tego, czy ich wynik może wpłynąć na dalsze postępowanie.

Rezonans magnetyczny a przepuklina kręgosłupa

Rezonans magnetyczny kręgosłupa (MRI/MR) jest bardzo przydatnym nieinwazyjnym badaniem umożliwiającym ocenę krążków międzykręgowych oraz struktur nerwowych i może potwierdzić obecność przepukliny krążka.

Nie oznacza to jednak, że rezonans magnetyczny powinien być wykonywany rutynowo u każdej osoby z bólem pleców. Wytyczne zalecają rozważenie obrazowania między innymi wtedy, gdy wynik badania może wpłynąć na dalsze postępowanie, a w przypadku istotnych deficytów neurologicznych diagnostyka obrazowa może być potrzebna wcześniej.

Leczenie zachowawcze - kiedy można uniknąć zabiegu?

Dobra wiadomość dla wielu pacjentów jest taka, że operacja nie jest jedynym sposobem leczenia przepukliny krążka międzykręgowego.

W przypadku przepukliny lędźwiowej bez zespołu ogona końskiego, znacznego deficytu ruchowego ani innych poważnych objawów neurologicznych leczenie zachowawcze jest rekomendowane jako pierwsza linia postępowania. U większości pacjentów z objawową przepukliną lędźwiową możliwe jest uzyskanie poprawy bez operacji.

Sposób leczenia jest dobierany indywidualnie. Może obejmować farmakoterapię przeciwbólową i przeciwzapalną oraz odpowiednio zaplanowaną fizjoterapię.

Fizjoterapia i ćwiczenia przy przepuklinie kręgosłupa

Istotnym elementem leczenia zachowawczego może być fizjoterapia dopasowana do objawów i stanu pacjenta.

Specjalista może dobrać ćwiczenia mające na celu poprawę kontroli ruchu, stabilizacji tułowia, sprawności oraz stopniowy powrót do aktywności.

Elementy terapii manualnej mogą być stosowane jako część szerszego programu terapeutycznego obejmującego również ćwiczenia. Rodzaj i intensywność terapii powinny być dobierane indywidualnie.

Leczenie bólu przy przepuklinie kręgosłupa

U części pacjentów głównym problemem związanym ze zmianami w obrębie kręgosłupa jest przewlekły albo silny ból.

Sposób postępowania zależy od przyczyny bólu, jego nasilenia, czasu trwania oraz dotychczasowego leczenia.

W Onkolmed działa Poradnia Leczenia Bólu, w której prowadzone są konsultacje pacjentów między innymi z ostrymi i przewlekłymi bólami kręgosłupa oraz bólem neuropatycznym.

Więcej informacji: Poradnia Leczenia Bólu w Warszawie.

Kiedy operacja przepukliny kręgosłupa może być konieczna?

Mimo dużych możliwości leczenia zachowawczego istnieją sytuacje, w których należy rozważyć leczenie chirurgiczne.

W przypadku przepukliny lędźwiowej wskazaniami do rozważenia operacji są przede wszystkim:

• brak wystarczającej poprawy pomimo odpowiednio prowadzonego leczenia zachowawczego,
• ciężki deficyt ruchowy,
• postępujące zaburzenia neurologiczne,
• zespół ogona końskiego.

Decyzja dotycząca operacji zawsze powinna być podejmowana indywidualnie na podstawie objawów pacjenta, wyników badania lekarskiego oraz badań obrazowych.

Objawy alarmowe - kiedy konieczna jest pilna pomoc?

Istnieją sytuacje, które wymagają pilnej oceny medycznej.

Do szczególnie niepokojących objawów należą:

• nowe zaburzenia kontroli oddawania moczu lub stolca,
• utrata lub wyraźne zaburzenie czucia w okolicy krocza,
• znaczne albo narastające osłabienie ręki lub nogi,
• nasilające się trudności w chodzeniu lub poruszaniu kończyną.

Takie objawy mogą świadczyć o poważnym ucisku struktur nerwowych i nie należy czekać z uzyskaniem pomocy medycznej.

Operacyjne leczenie przepukliny kręgosłupa

Nie istnieje jedna metoda operacyjna odpowiednia dla wszystkich pacjentów. Rodzaj zabiegu zależy między innymi od lokalizacji i charakteru przepukliny, objawów neurologicznych oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.

W wybranych przypadkach mogą być stosowane techniki mikrochirurgiczne lub endoskopowe. Metody małoinwazyjne mogą mieć pewne krótkoterminowe zalety, jednak aktualne rekomendacje nie pozwalają wskazać jednej techniki jako najlepszej dla wszystkich pacjentów z przepukliną lędźwiową.

Więcej o technikach operacyjnych stosowanych w dyskopatii przeczytasz w artykule: Leczenie dyskopatii metodą mikrochirurgiczną i endoskopową.

Neurochirurg a przepuklina kręgosłupa - kiedy warto umówić konsultację?

Konsultacja neurochirurgiczna nie oznacza automatycznie konieczności operacji.

Jej celem jest ocena objawów, stanu neurologicznego oraz dostępnej dokumentacji, w tym, jeśli zostały wykonane, wyników badań obrazowych. Następnie lekarz może omówić dalsze możliwości diagnostyczne lub terapeutyczne.

Konsultację warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy:

• ból jest silny lub utrzymuje się pomimo dotychczasowego postępowania,
• ból promieniuje do ręki albo nogi,
• pojawia się drętwienie lub mrowienie,
• występuje osłabienie siły mięśniowej,
• pojawiają się narastające objawy neurologiczne,
• wykonane badania obrazowe wykazały zmiany wymagające oceny specjalisty.

W Poradni Neurochirurgii Ogólnej i Onkologicznej Onkolmed prowadzone są konsultacje dotyczące między innymi chorób kręgosłupa wymagających oceny neurochirurgicznej oraz dyskopatii, w tym kwalifikacji do dalszego leczenia.

Pacjenci poszukujący neurochirurga w Warszawie lub konsultacji związanej z przepukliną kręgosłupa w Warszawie na Ursynowie mogą zapoznać się z zakresem poradni tutaj: Poradnia Neurochirurgii Ogólnej i Onkologicznej w Warszawie.

Najczęściej zadawane pytania o przepuklinę kręgosłupa

Czy przepuklina kręgosłupa może nawracać?

Tak. Nawet po ustąpieniu dolegliwości przepuklina lub inne zmiany w obrębie krążków międzykręgowych mogą ponownie powodować objawy. Ryzyko zależy między innymi od stanu kręgosłupa, wykonywanej pracy, aktywności fizycznej oraz indywidualnych predyspozycji. Dlatego po zakończeniu leczenia warto stosować się do zaleceń dotyczących aktywności i profilaktyki przeciążeń.

Czy z przepukliną kręgosłupa można normalnie pracować?

To zależy od nasilenia objawów oraz charakteru wykonywanej pracy. Osoby wykonujące pracę siedzącą mogą wymagać częstszych przerw i odpowiedniej ergonomii stanowiska, natomiast przy pracy fizycznej konieczne może być czasowe ograniczenie dźwigania i innych czynności obciążających kręgosłup. Zakres aktywności najlepiej ustalić indywidualnie z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Czy przy przepuklinie kręgosłupa trzeba leżeć?

Długotrwałe pozostawanie w łóżku zazwyczaj nie jest zalecane. Jeżeli stan pacjenta na to pozwala, stopniowy powrót do codziennej aktywności jest zwykle korzystniejszy niż przedłużone unieruchomienie. W okresie silnego bólu może być jednak potrzebne krótkotrwałe ograniczenie aktywności.

Czy przepuklina kręgosłupa może występować bez bólu?

Tak. Nie każda przepuklina krążka międzykręgowego powoduje dolegliwości. Zmiany mogą zostać wykryte przypadkowo podczas badania obrazowego wykonywanego z innego powodu. Znaczenie wyniku rezonansu magnetycznego należy dlatego zawsze oceniać w połączeniu z objawami pacjenta i badaniem lekarskim.

Czy wielkość przepukliny kręgosłupa decyduje o nasileniu objawów?

Nie zawsze. Rozmiar zmiany widocznej w badaniu obrazowym nie musi bezpośrednio odpowiadać nasileniu bólu czy innych dolegliwości. Istotne jest między innymi miejsce położenia przepukliny, jej wpływ na struktury nerwowe oraz indywidualna reakcja organizmu. Dlatego sam opis rezonansu magnetycznego nie wystarcza do wyboru sposobu leczenia.

Czy przepuklina kręgosłupa i dyskopatia to to samo?

Nie są to pojęcia całkowicie tożsame. Dyskopatia jest szerszym określeniem dotyczącym zmian zachodzących w obrębie krążków międzykręgowych. Przepuklina krążka międzykręgowego może być jednym z następstw takich zmian.

Czy przepuklina kręgosłupa może powodować ból tylko w nodze lub ręce?

Tak. U części pacjentów ból kręgosłupa może być niewielki, natomiast dominującym objawem jest ból promieniujący do kończyny. Przy zmianach w odcinku lędźwiowym dolegliwości mogą promieniować do pośladka i nogi, natomiast przy zmianach w odcinku szyjnym - do barku, ramienia lub dłoni.

Czy przepuklina kręgosłupa może powodować osłabienie mięśni?

Tak. Jeżeli przepuklina uciska korzeń nerwowy, może dojść nie tylko do bólu, drętwienia czy mrowienia, lecz także do zmniejszenia siły mięśniowej. Nowe lub narastające osłabienie kończyny powinno być skonsultowane z lekarzem.

Ile trwa leczenie przepukliny kręgosłupa?

Czas leczenia jest bardzo indywidualny. Zależy między innymi od lokalizacji i charakteru zmian, nasilenia objawów, obecności zaburzeń neurologicznych oraz reakcji na zastosowane leczenie. U części osób poprawa następuje stosunkowo szybko, natomiast u innych proces leczenia i rehabilitacji trwa dłużej.

Czy można zapobiec przepuklinie kręgosłupa?

Nie każdemu przypadkowi można zapobiec, ponieważ znaczenie mają również wiek, predyspozycje oraz naturalne zmiany zachodzące w krążkach międzykręgowych. Ryzyko problemów z kręgosłupem można jednak ograniczać poprzez regularną aktywność fizyczną, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, unikanie palenia tytoniu, dbanie o ergonomię pracy oraz prawidłową technikę podnoszenia ciężkich przedmiotów.

Źródła:

1. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego w zakresie leczenia chorób kręgosłupa.
2. Zalecenia World Health Organization (WHO) dotyczące profilaktyki schorzeń układu ruchu.
3. Standardy postępowania w rehabilitacji schorzeń krążka międzykręgowego.