Onkolog kliniczny. Czym się zajmuje i kiedy jest potrzebny?

Onkolog kliniczny to lekarz specjalizujący się w leczeniu systemowym chorób nowotworowych, czyli chemioterapii, immunoterapii, terapiach celowanych oraz hormonoterapii. To specjalista, który najczęściej koordynuje cały proces leczenia farmakologicznego pacjenta onkologicznego, od momentu ustalenia schematu terapii, przez jej realizację, aż po ocenę skuteczności i podjęcie decyzji o dalszym postępowaniu.

Czym zajmuje się onkolog kliniczny na co dzień?

Onkolog kliniczny dobiera schemat leczenia farmakologicznego na podstawie typu nowotworu, jego stopnia zaawansowania oraz wyników badań molekularnych. Monitoruje reakcję organizmu na leczenie, w razie potrzeby modyfikuje dawkowanie lub zmienia schemat terapii, oraz zajmuje się leczeniem działań niepożądanych związanych z terapią systemową, które mogą obejmować między innymi zmęczenie, zmiany w morfologii krwi czy dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Onkolog kliniczny często pracuje w zespole wielodyscyplinarnym razem z chirurgiem onkologiem oraz radioterapeutą, wspólnie ustalając kolejność i sposób łączenia poszczególnych metod leczenia. Taka współpraca pozwala dopasować sekwencję terapii do indywidualnej sytuacji pacjenta, na przykład decydując, czy leczenie systemowe powinno poprzedzać zabieg operacyjny, czy zostać zastosowane po nim.

Na czym polega chemioterapia?

Chemioterapia wykorzystuje leki niszczące komórki nowotworowe lub hamujące ich podział, podawane najczęściej dożylnie, w powtarzanych cyklach oddzielonych okresami przerwy potrzebnej na regenerację organizmu. Liczba i długość cykli zależy od rodzaju nowotworu oraz przyjętego protokołu leczenia, a schemat dawkowania jest na bieżąco dostosowywany do reakcji organizmu pacjenta na terapię.

Na czym polega immunoterapia?

Immunoterapia pobudza własny układ odpornościowy pacjenta do rozpoznawania i zwalczania komórek nowotworowych. W odróżnieniu od klasycznej chemioterapii, immunoterapia nie niszczy bezpośrednio komórek nowotworowych, tylko wzmacnia naturalną odpowiedź immunologiczną organizmu przeciwko nim, co w niektórych typach nowotworów pozwala uzyskać długotrwałą kontrolę choroby.

Na czym polegają terapie celowane?

Terapie celowane działają na konkretne mechanizmy molekularne charakterystyczne dla danego nowotworu, zidentyfikowane wcześniej w badaniach genetycznych. Dzięki temu leczenie może być bardziej precyzyjne i wiązać się z innym profilem działań niepożądanych niż klasyczna chemioterapia, choć nie każdy nowotwór posiada cechy molekularne kwalifikujące go do tego rodzaju terapii.

Jak wygląda cykl leczenia systemowego?

Leczenie systemowe zwykle przebiega w powtarzających się cyklach, po których wykonywane są badania kontrolne oceniające odpowiedź nowotworu na terapię, na przykład badania obrazowe porównujące wielkość zmiany przed leczeniem i w jego trakcie. Na tej podstawie onkolog kliniczny decyduje o kontynuacji dotychczasowego schematu, jego modyfikacji lub zmianie na inną metodę leczenia, jeśli dotychczasowa terapia nie przynosi oczekiwanych efektów.

Kiedy warto skonsultować się z onkologiem klinicznym?

Konsultacja u onkologa klinicznego jest wskazana po potwierdzeniu rozpoznania nowotworu złośliwego, gdy rozważane jest leczenie systemowe, a także w sytuacji konieczności oceny odpowiedzi na dotychczasowe leczenie farmakologiczne lub rozważenia zmiany terapii. Warto się z nim skonsultować również w przypadku wątpliwości co do dalszego postępowania po zakończeniu jednego etapu leczenia.

Czym różni się onkolog kliniczny od chirurga onkologa?

Onkolog kliniczny prowadzi leczenie systemowe, natomiast chirurg onkolog wykonuje zabiegi operacyjne. W wielu przypadkach pacjent w trakcie leczenia korzysta z konsultacji obu specjalistów, ponieważ metody te często są ze sobą łączone, na przykład chemioterapia poprzedzająca zabieg operacyjny w celu zmniejszenia wielkości guza, lub leczenie systemowe zastosowane po operacji w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu. Więcej o chirurgu onkologu.

Najczęstsze pytania

Czy leczenie systemowe zawsze wiąże się z utratą włosów?

Nie każdy rodzaj leczenia systemowego powoduje ten efekt, zależy to od zastosowanych leków. Warto omówić spodziewane działania niepożądane z lekarzem przed rozpoczęciem terapii, aby wiedzieć, czego można się spodziewać na poszczególnych etapach leczenia.

Czy immunoterapia może zastąpić chemioterapię?

Zależy to od typu i cech nowotworu. W niektórych przypadkach immunoterapia stosowana jest zamiast chemioterapii, w innych jako jej uzupełnienie. Decyzję podejmuje onkolog kliniczny na podstawie wyników badań, w tym badań molekularnych oceniających cechy konkretnego nowotworu.
 

Pełny przegląd wszystkich specjalizacji onkologicznych znajdziesz w przewodniku.

Źródła

Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej, ptok.pl, dział Aktualne zalecenia i standardy
Narodowy Portal Onkologiczny, onkologia.pacjent.gov.pl
European Society for Medical Oncology, esmo.org, dział Patient Guides