Niedobór witaminy A

Witamina A oznacza grupę związków będących pochodnymi β-jononu, wykazujących aktywność biologiczną i podobnych strukturalnie do all-trans-retinolu. Do puli tej witaminy w organizmie wlicza się również karotenoidy – najaktywniejszy spośród nich jest β-karoten. Cząsteczki karotenoidów są przekształcane w komórkach błony śluzowej jelita cienkiego w witaminę A.

Witamina A należy do związków rozpuszczalnych w tłuszczach, dlatego może być magazynowana w organizmie. To jednocześnie oznacza, że należy zwrócić uwagę, aby jej nie przedawkować – zarówno niedobór (awitaminoza), jak i nadmiar (hiperwitaminoza) mogą mieć poważne skutki zdrowotne. Witamina A w organizmie jest magazynowana głównie w wątrobie oraz w niewielkich ilościach w:

  • nerkach,
  • płucach,
  • osoczu,
  • tkance tłuszczowej,
  • jelicie cienkim,
  • nadnerczach.

Aż 80% witaminy A dostarczonej z pożywieniem jest wchłaniane w jelitach, pozostałe 20% w ciągu 1-2 dni zostaje wydalone z kałem. Znacznie mniej dostępne są karotenoidy, bo tylko 30% ogólnej zawartości w pokarmie wchłania się w przewodzie pokarmowym.

Niedobór witaminy A – przyczyny

Witaminę A pozyskujemy z pożywienia, stąd też do najczęstszych przyczyn jej niedoboru należą zbyt niskie jej spożycie oraz zaburzenia jej wchłaniania w jelitach. Niedobór witaminy A może wynikać ze stosowania diety ubogiej w pokarmy będące jej źródłem (niektóre z nich wymieniono wyżej) lub z ogólnego niedożywienia. Stan niedoboru wystąpić może w przypadku zwiększonego zapotrzebowania na witaminę A, np. u dzieci chorujących na odrę. Do przyczyn niedoboru witaminy A zalicza się szereg czynników wpływających na dostarczanie, wchłanianie i metabolizm tego związku. Wymienić tu można między innymi:

  • współistniejący niedobór cynku lub  żelaza – sprzyjają one niedoborowi witaminy A, a jednocześnie utrudniają jego leczenie,
  • choroby upośledzające trawienie i wchłanianie tłuszczów – przyczyniają się do braku witaminy A, ponieważ należy ona do związków rozpuszczalnych w tłuszczach; do grupy tej należy m.in. celiakia, niewydolność trzustki, choroby zapalne jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Chrona) czy kamica żółciowa,
  • nadużywanie alkoholu – powoduje zmianę aktywności enzymów uczestniczących w prawidłowym metabolizmie witaminy A i uniemożliwia jej prawidłowe działanie.

Niedobór witaminy A – objawy

Niedobór witaminy A najczęściej objawia się:

  • zwiększoną podatnością na infekcje bakteryjne i wirusowe,
  • złym widzeniem po zmierzchu (tak zwana "kurza ślepota"),
  • wypadaniem włosów i ich łamliwością,
  • spierzchniętą skórą i wysypką,
  • wysychaniem rogówki i spojówki oka,
  • występowaniem kruchych i wolno rosnących paznokci,
  • trądzikiem, wypryskami,
  • zahamowaniem wzrostu,
  • skłonnościami do biegunek.

Niedobór witaminy A – leczenie

Leczenie polega na podawaniu witaminy A. Pokarmy bogate w tę witaminę to, m.in.:

  • tran
  • wątroba,
  • marchew,
  • jajka,
  • natka pietruszki,
  • pomidor,
  • mleko i produkty mleczne,
  • szpinak,
  • sałata,
  • dynia,
  • masło,
  • owoce.