Jaką chorobą jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy jest zaburzeniem, w którym tarczyca produkuje za mało hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Tarczyca jest małym narządem położonym u podstawy szyi, zaliczanym do gruczołów wydzielania wewnętrznego (zob. rycinę poniżej). Odpowiada za wytwarzanie i uwalnianie dwóch hormonów: trijodotyroniny (T3) oraz tyroksyny (T4) regulujących funkcję większości tkanek organizmu, oraz wpływających na metabolizm naszego organizmu i  termogenezę (produkcję ciepła). Czynność tarczycy jest kontrolowana przez przysadkę mózgową, która uwalnia hormon tyreotropowy (TSH) pobudzający tarczycę do produkcji T3 i T4. Czynność tarczycy i przysadki pozostają w ścisłej zależności (ujemne sprzężenie zwrotne): podwyższone stężenie hormonów tarczycy powoduje zmniejszenie uwalniania TSH przez przysadkę, a niedobór hormonów stymuluje produkcję TSH.

Niedoczynność tarczycy – przyczyny

Przyczyną niedoczynności tarczycy są:

  • choroba Hashimoto - przewlekłe autoimmunologiczne (limfocytowe) zapalenie tarczycy - niebolesne zapalenie tarczycy, powoli niszczące tarczycę i prowadzące do zmniejszenia produkcji hormonów
  • Subkliniczna (utajona) niedoczynności tarczycy ma podobne przyczyny, jak kliniczna.
  • operacyjne usunięcie tarczycy, którego przyczyną jest np. rak tarczycychoroba Gravesa i Basedowa czy wole guzkowe nadczynne powoduje trwałą niedoczynność tarczycy, a jej stopień zależy od tego, czy usunięto cały gruczoł czy np. jeden jego płat
  • leczenie jodem promieniotwórczym (jodem radioaktywnym; 131I), które jest stosowane w leczeniu m. in. raka tarczycy, choroby Gravesa i Basedowa czy wola guzkowego nadczynnego
  • zapalenia tarczycy (np. podostre zapalenie tarczycy, poporodowe zapalenie tarczycy); w tych przypadkach niedoczynność tarczycy może być przemijająca
  • polekowa niedoczynność tarczycy (np. amiodaron - lek antyarytmiczny, interferon α - lek antywirusowy i przeciwnowotworowy)
  • niedobór jodu
  • napromienianie okolicy szyi z powodu nowotworów (np. piersi) może nawet po wielu latach skutkować niedoczynnością tarczycy

Wtórna niedoczynność tarczycy ma swoje przyczyny w przebiegu chorób przysadki, a trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy spowodowana jest nieprawidłową pracą podwzgórza.

Wrodzona niedoczynność tarczycy może wynikać z braku tarczycy lub jej nieprawidłowego wykształcenia, nieprawidłowości dotyczących przysadki czy podwzgórza, lub z powodu niedoboru jodu.

Przyczyną wrodzonej subklinicznej niedoczynności tarczycy może być dyshormonogeneza - zaburzenia biosyntezy hormonów tarczycy, które jest dziedziczne.

Niedoczynność tarczycy - objawy

W niedoczynności II- i III-rzędowej objawy są słabiej zaznaczone niż w I-rzędowej. Ponadto w niedoczynnościach wtórnych tarczycy występują cechy niedoczynności innych gruczołów dokrewnych, które podlegają kontroli przysadkowej i podwzgórzowej, w szczególności kory nadnerczy.
Objawy ogólne:

  • wzrost masy ciała pomimo spadku łaknienia - przyrost wagi związany jest ze spadkiem przemiany materii i zużycia tlenu, a także z gromadzeniem tkanki tłuszczowej;
  • chory źle znosi zimno;
  • podwyższenie stężenia cholesterolu we krwi - wzrost ryzyka miażdżycy;
  • zmęczenie, senność, apatia; zmniejszona tolerancja wysiłku;
  • spowolnienie ruchowe i umysłowe; upośledzenie pamięci;
  • obrzęki - obrzęk śluzowaty (podskórny) powstaje w wyniku zatrzymywania wody w organizmie.

Objawy z poszczególnych struktur lub narządów:

  • skóra - zimna, blada, sucha, może być żółtawe zabarwienie, spadek potliwości
  • włosy - suche, łamliwe, wypadanie włosów
  • obrzęk twarzy - pogrubienie rysów twarzy
  • wole proste - obrzęk w obrębie szyi, spowodowany gromadzeniem się koloidu w komórkach tarczycy jako skutek niedoboru jodu w organizmie
  • spowolnienie pracy serca
  • spadek tętna i ciśnienia krwi
  • przerost serca prowadzący do niewydolności krążenia
  • gromadzenie się płynu w worku osierdziowym lub jamie otrzewnej (wodobrzusze);
  • chrypa, zmiana tonu głosu; powiększenie języka
  • problemy w oddychaniu - podobne objawy jak przy zapaleniu dróg oddechowych;
  • zaparcia
  • zanik błony śluzowej żołądka
  • zmniejszenie wydalania wody z organizmu- spadek ilości oddawanego moczu;
  • osłabienie lub utrata słuchu
  • osłabienie siły mięśniowej, męczliwość, bóle, zanik mięśni, obrzęk stawów kolanowych
  • zaburzenia miesiączkowania, poronienia; niepłodność
  • spadek libido, zaburzenia wzwodu
  • depresja
  • niestabilność emocjonalna
  • śpiączka hipometaboliczna - w skrajnych przypadkach bezpośredni stan zagrożenia życia; towarzyszy hipotermia (spadek temperatury ciała nawet do 24?C), znaczne spowolnienie pracy serca, spadek ciśnienia tętniczego krwi, niedotlenienie.

Niedoczynność tarczycy diagnostyka

Niedoczynność tarczycy najłatwiej zdiagnozować za pomocą badania stężenia TSH we krwi. O niedoczynności tarczycy świadczy taki wynik, który przekracza górną granicę normy – normy mogą się trochę różnić, w zależności od użytego odczynnika i aparatu, na którym pracuje laboratorium. U kobiet planujących zajście w ciążę stężenie TSH na 3 miesiące przed planowanym poczęciem nie powinno przekraczać 1,2 IU/ml.

Drugim pomocnym badaniem jest oznaczenie stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych (głównie anty-TPO) – pozwala ono na określenie czy niedoczynność jest związana z autoimmunologiczną chorobą tarczycy.

Niedoczynność tarczycy - leczenie niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy może być leczona jedynie poprzez dostarczanie hormonu tarczycy, tyroksyny, z zewnątrz, w postaci tabletek. O ile lekarz nie zalecił inaczej, lek powinien być przyjmowany rano, na czczo, 30-60 minut przed śniadaniem. Leczenie trwa do końca życia.

Po rozpoczęciu leczenia pierwsza kontrola poziomu TSH powinna odbyć się po kilku tygodniach, a kolejne – zgodnie z zaleceniami lekarza. Chorzy po ustaleniu optymalnej dawki leku i po wyrównaniu poziomu hormonów badanie poziomu TSH powinni wykonywać co 6-12 miesięcy.

Chorzy, którym endokrynolog ustali optymalną dawkę leku, mogą być dalej leczeni przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Stałej opieki endokrynologicznej wymagają jedynie:

  • dzieci i młodzież chorujące na niedoczynność tarczycy
  • chorzy, u których występują trudności w osiągnięciu optymalnego stężenia TSH
  • kobiety starające się o dziecko lub będące w ciąży i chorujące na niedoczynność tarczycy (kobiety z niedoczynnością tarczycy będące w ciąży powinny zgłaszać się na wizytę co 4-6 tygodni)
  • chorzy ze współistniejącymi chorobami serca
  • chorzy ze współistniejącym wolem guzkowym
  • chorzy z innymi chorobami endokrynologicznymi
  • chorzy leczeni innymi lekami mającymi wpływ na stężenie TSH.

Kobiety, które chorują na niedoczynność tarczycy i są lub planują zajść w ciążę, powinny dodatkowo suplementować jod.

U kobiet ciężarnych chorujących na jawną lub subkliniczną niedoczynność tarczycy powinno się kontrolować stężenie TSH nie rzadziej niż co 4-6 tygodni w I i II trymestrze oraz co najmniej raz w III trymestrze ciąży. Po porodzie należy ocenić czynność tarczycy po ok. 6 tygodniach.

Jeżeli u kobiety w trakcie ciąży zdiagnozowano subkliniczną niedoczynność tarczycy, to badanie stężenia TSH powinno się wykonać dodatkowo po 6 i 12 miesiącach po porodzie.

W celu umówienia się na konsultację u endokrynologa skontaktuj się z placówką Onkolmed Lecznica Onkologiczna pod numerem telefonu: 226434503 lub 797581010