Co to są nadziąślaki?

Nadziąślaki  to łagodne, niebolesne guzy, które nie powstają w procesie nowotworzenia - są zaliczane do grupy zmian zapalno-rozrostowych. Etiologia nadziąślaków nie została w pełni poznana. Uznaje się, że punktem wyjścia dla rozwoju nadziąślaków jest błona śluzowa wyrostków zębodołowych - dziąsło lub okostna. W wyniku działania czynników uszkadzających (uraz, bakterie obecne w płytce nazębnej itp.) dochodzi do patologicznego rozrostu błony śluzowej w miejscu działania czynnika drażniącego.

W powstawaniu nadziąślaków swoją rolę odgrywają także wahania hormonalne, szczególnie istotne w przypadku nadziąślaków występujących u kobiet ciężarnych. Innymi czynnikami promującymi powstawanie tych zmian jest nieodpowiednia dieta, niektóre leki czy zła higiena jamy ustnej. Nadziąślaki występują zarówno w grupie kobiet jak i mężczyzn. Najczęściej rozwijają się w przestrzeniach międzyzębowych przedniego odcinka szczęki. Mogą także pojawiać się w obrębie bezzębnych wyrostków zębodołowych, sytuacja taka ma miejsce np. w przypadku nadziąślaka wrodzonego, spotykanego wśród noworodków.

Nadziąślaki – rodzaje

  • Nadziąślaki ziarninowe i włókniste - są to kuliste guzy, które charakteryzują się zróżnicowaną konsystencją. Raz są miękkie i elastyczne, a w innym przypadku są twarde. Ich barwa tylko minimalnie różni się od koloru dziąsła, nie dają żadnych dolegliwości bólowych. Guzy dziąseł ziarninowe i włókniste lokalizują się tylko i wyłącznie na błonie śluzowej dziąsła, omijając głębiej położone tkanki (kości). Niekiedy guzy o dużych rozmiar uciskają kość i powodują jej zanik oraz powodują, że sąsiadujące zęby się przemieszczają.
  • Nadziąślaki olbrzymiokomórkowe - posiadają miękka konsystencję i mało regularne kształty. Nazwa guzów dziąseł olbrzymiokomórkowych wzięła się od widocznych w badaniu mikroskopowym komórek olbrzymich. Tego rodzaju guzy mają zdolność do krwawienia nawet przy małych urazach, ponieważ są bardzo dobrze unaczynione. Ponadto często nawracają i wiążą się z dużym ryzkiem przekształcenia w nowotwór złośliwy.
  • Nadziąślaki wrodzone - występuje u noworodków, a ich rozwój rozpoczyna się już na etapie życia płodowego, w brzuchu matki. Nieznane są przyczyny powstawania guzów wrodzonych, zaobserwowano jedynie częstsze występowanie zmian u dziewczynek niż u chłopców. Guz wrodzony lokalizuje się zwykle w przednim odcinku wyrostków zębodołowych lub przedniej części podniebienia twardego. Może osiągać nawet kilka cm średnicy.
  • Nadziąślaki ciążowe - inną nazwą tej zmiany jest nadziąślak naczyniowaty lub ziarniniak ropotwórczy. W organizmie kobiet ciężarnych dochodzi do bardzo wielu zmian, które mają za zadanie przystosować ich organizm do przebiegu ciąży. Szalejąca gospodarka hormonalna w połączeniu z nieprawidłową higieną jamy ustnej lub urazem, wpływa na powstawanie guzów ciążowych (u około 5 proc. kobiet w ciąży). Nadziąślaki naczyniowe pojawiają się zwykle w I trymestrze ciąży i samoistnie ustępują w III trymestrze lub po urodzeniu dziecka. Zmiany chorobowe mają kształt intensywnoczerwonej narośli, która z reguły nie powoduje żadnych dolegliwości bólowych. Guzy umiejscawiają się zazwyczaj na brodawkach międzyzębowych, niekiedy na brzegu dziąsła (znacznie rzadziej). Czasem wskutek niewielkiego urazu może dojść do krwawienia z guza.
  • Nadziąślaki szczelinowate - tworzą się na skutek mechanicznego drażnienia błony śluzowej jamy ustnej lub u osób z nieprawidłowo założonymi protezami zębowymi. Na początku zostaje przerwana ciągłość błony śluzowej, a gojąca się tkanka narażona jest na ciągły uraz. Skutkiem tego jest przerost tkanki włóknistej, która z początku ma wygląd pojedynczej fałdy rozszerzającej się razem z dalszym użytkowaniem źle dopasowanej protezy. Wówczas fałda staje się twarda i okala brzegi protezy. Nie występują dolegliwości bólowe.
  • Naczyniaki - to około 30 proc. wszystkich nowotwór zlokalizowanych w jamie ustnej. Częściej możemy je zaobserwować u dziewczynek. Większość zmian chorobowych rozwija się w obrębie szyi oraz głowy i charakteryzuje je duża aktywność metaboliczna komórek śródbłonka. Większość naczyniaków pojawia się i zostaje zdiagnozowana w ciągu pierwszych tygodni życia dziecka. Pierwsze symptomy mogą pozostawać niezauważone: pojawiają się płaskie lub wyblakłe plany, które gwałtowanie wzrastają szczególnie w okresie noworodkowym. Szacuje się, że tylko 30 proc. guzów zanika do końca 3. roku życia. W niektórych przypadkach proces inwolucji utrzymuje się nawet do 16. rż.
  • Włókniaki - to twarde guzki w kolorze różowym, posiadające gładką powierzchnię. Włókniaki umiejscawiają się zazwyczaj na błonie śluzowej policzków oraz na granicy podniebienia twardego i miękkiego. Rzadziej zmiany chorobowe obserwowane są na języku oraz wargach. Przyczyną powstawania włókniaków jest najczęściej drażnienie mechaniczne oraz przyjmowanie niektórych leków przeciwko padaczce.

Nadziąślaki – przyczyny

Przyczyny pojawiania się nadziąślaków  nie są do końca znane, lecz uznaje się, że ogromną rolę w ich powstawaniu mają:

  • bakterie i urazy mechaniczne w wyniku których dochodzi do patologicznych zmian zapalno-rozrostowych w obrębie błony śluzowej,
  • wahania hormonalne (zwłaszcza u kobiet w ciąży),
  • nieodpowiednie żywienie,
  • zażywanie niektórych leków,
  • niedostateczna higiena jamy ustnej.

Nadziąślaki – leczenie

Leczenie guzów dziąseł obejmuje to przede wszystkim ich chirurgiczne usunięcie razem z marginesem zdrowych tkanek. Operacja wykonywana jest zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym, a po zabiegu usunięte tkanki wysyłane są do badania histopatologicznego. W przypadku guza olbrzymiokomórkowego usuwana jest kość znajdująca się w okolicy zmiany kości. Guzy u kobiet w ciąży ustępują zwykle samoistnie w III trymestrze ciąży, dlatego w tym przypadku nie ma konieczności zabiegu chirurgicznego. Wyjątek stanowi sytuacja, w której guzy powodują zaburzenia zgryzu i utrudniają życie i połykanie. Wówczas operacja wykonywana jest nawet w ciąży (najlepszy okres to II trymestr ciąży).