Choroba Gravesa i Basedowa - objawy i leczenie

Choroba Gravesa i Basedowa to choroba autoimmunologiczna o podłożu genetycznym, na którą kobiety chorują 10 razy częściej niż mężczyźni, co część naukowców kojarzy z tym, że jej występowanie wiąże się z poziomem estrogenów. Wystąpieniu choroby Basedowa sprzyjają stres i palenie papierosów.

U chorych na Basedowa limfocyty, komórki układu odpornościowego, zaczynają produkować przeciwciała przeciw własnym komórkom, które przyłączają się do komórek tarczycy i pobudzają je do produkcji hormonów. Wynikiem tego jest nadmiar hormonów tarczycy - tyroksyny i trójjodotyroniny we krwi.
Chorobie Gravesa i Basedowa mogą towarzyszyć również inne choroby z autoagresji:

  • reumatoidalne zapalenie stawów
  • cukrzyca typu 1
  • bielactwo
  • niedoczynność kory nadnerczy pierwotna lub wtórna (zespół lub choroba Addisona)

Choroba Gravesa i Basedowa - objawy

Symptomy tej choroby autoimmunologicznej są bardzo różne. Wyróżniamy typowe objawy nadczynności tarczycy, a także takie, które są charakterystyczne tylko dla choroby Basedowa. Niekiedy choroba, ale bardzo rzadko, może przebiegać z niedoczynnością tarczycy lub prawidłową funkcją gruczołu tarczowego.

Objawy choroby Gravesa-Basedowa:

  • wole tarczycowe – powiększenie tarczycy. Pojawia się w 80% przypadków choroby Basedowa. Tarczyca powiększona jest równomiernie, wole jest miękkie i bez żadnych grudek,
  • wytrzeszcz oczu (oftalmopatia, orbitopatia tarczycowa) – zespół objawów ocznych wywołanych zapaleniem immunologicznym tkanek miękkich oczodołu. Następuje gromadzenie się w obrębie gałki ocznej substancji śluzowatych oraz nacieków komórkowych. Pojawia się w 10-30% przypadków choroby. Oprócz tego pojawia się zaczerwienienie oczu, obrzęk powiek, nadmierne łzawienie,
  • obrzęk przedgoleniowy pojawia się u 1-2% chorych w wyniku gromadzenia się substancji śluzowatych pod skórą, najczęściej na przedniej części piszczeli,
  • akropachia tarczycowa to bardzo rzadki objaw choroby Basedowa, polegający na obrzęku palców rąk i czasami stóp z towarzyszącym podokostnowym zgrubieniem kości.

Zespół objawów związanych z nadczynnością tarczycy:

  • nadpobudliwość nerwowa,
  • zwiększona potliwość,
  • nietolerancja gorąca,
  • kołatania serca i tachykardia,
  • duszność,
  • osłabienie, zmęczenie,
  • zaburzenia koncentracji i pamięci,
  • utrata masy ciała,
  • zwiększone łaknienie,
  • drżenie rąk,
  • ciepła i wilgotna skóra,
  • nieregularne miesiączki,
  • bezsenność,
  • zaburzenia emocjonalne,
  • zahamowanie wzrostu, natomiast u dzieci przyśpieszony wzrost.

Oprócz tych objawów występuje kilka specyficznych symptomów, które najczęściej towarzyszą orbitopatii tarczycowej:

  • objaw Stellwaga – rzadkie mruganie powiekami,
  • objaw Dalrymple'a – nadmierne rozszerzenie szpary ocznej, które wynika z nadmiernego skurczu mięśni Müllera i uniesienia górnej powieki,
  • objaw Jellinka – nadmierna pigmentacja powiek,
  • objaw Bostona – polega na nierównomiernym ruchu gałek ocznych podczas patrzenia w dół,
  • objaw Graefego – polega na zaburzeniu współdziałania gałki ocznej i górnej powieki (powieka nie nadąża za ruchem gałki ocznej).

Powikłania orbitopatii tarczycowej to owrzodzenie rogówki, podwójne widzenie, niewyraźne lub ograniczone widzenie, jaskra, światłowstręt czy nawet trwałe uszkodzenie wzroku.

Choroba Gravesa i Basedowa - leczenie

W leczeniu choroby Gravesa i Basedowa stosuje się:

  • leczenie farmakologiczne – leki przeciwtarczycowe (tyreostatyki). U niektórych osób w wyniku prowadzonego leczenia tyreostatykiem dochodzi do trwałego wyleczenia, u innych osób po uzyskaniu normalizacji dochodzi do szybkiego nawrotu choroby.
  • leczenie operacyjne – wycięcie (strumektomia) tarczycy lub jej części i/lub  po osiągnięciu prawidłowych wyników badań także operacyjna korekta oftalmopatii. Usunięcie części lub całości narządu powoduje jego niedoczynność i konieczność przyjmowania syntetycznych hormonów tarczycy już do końca życia.
  • leczenie jodem radioaktywnym – w 75% przypadków wystarcza jednorazowe podanie leczniczej dawki promieniotwórczego jodu.

Schemat leczenia wygląda na ogół następująco:

W pierwszym etapie dąży się do uzyskania stanu eutyreozy (normalizacja hormonów tarczycy) podając tyreostatyki.

Chorzy, u których uzyskano szybko eutyreozę, otrzymują przez 12-24 miesięcy leczenie podtrzymujące tyreostatykiem. W trakcie dalszego monitorowania ocenia się ewentualny nawrót nadczynności. Jeśli nastąpi on  w ciągu pierwszych 5 lat – kieruje się chorego na leczenie radykalne (leczenie radiojodem lub operacyjne).

Natychmiast po uzyskaniu eutyreozy wykonuje się strumektomię (wycięcie tarczycy) lub leczenie jodem u chorych, u których rokowanie trwałego wyleczenia tyreostatykiem jest bardzo niskie albo występuje u nich nietolerancja tyreostatyków.

Należy pamiętać, że Choroba Gravesa i Basedowa jest chorobą, którą leczymy objawowo, nie przyczynowo. Nawet po przebytej strumektomii i w następstwie tego niedoczynności tarczycy – może w niesprzyjających warunkach (np. bardzo duży stres) dojść do nawrotu ciężkiej nadczynności. Dlatego też pacjenci z tą chorobą wymagają okresowej kontroli w poradni endokrynologicznej.

W praktyce radykalne metody leczenia nadczynności często skutkują zbytnim uszkodzeniem tarczycy, co prowadzi wprost do niedoczynności gruczołu, który pierwotnie leczony był przecież z powodu nadmiernej aktywności. 

Szybkiego kontaktu z lekarzem wymaga:

  • chory z objawami przełomu tarczycowego: gorączką do 40-41°C, zlewnymi potami, szybkim tętnem, pobudzeniem ruchowym, biegunką, splątaniem,
  • pojawienie się objawów ubocznych leczenia farmakologicznego: gorączki, bólu gardła, żółtaczki. Leki stosowane w nadczynności tarczycy mogą spowodować spadek liczby białych krwinek, odpowiedzialnych za odporność na zakażenia, a także uszkodzenie wątroby,
  • ból gałek ocznych, nagłe wystąpienie podwójnego widzenia, zaniewidzenie

W celu umówienia się na konsultację u endokrynologa skontaktuj się z placówką Onkolmed Lecznica Onkologiczna pod numerem telefonu: 226434503 lub 797581010